ว่าด้วยตำแหน่งข้าหลวงผู้ตีความ
เมื่อสิบปีก่อน ในสมัยราชวงศ์เฉิง เมืองหลวงกวางจูตั้งตำแหน่งราชการใหม่ขึ้นมานามว่า "ข้าหลวงผู้ตีความกระทรวงคลัง" เงินเดือนสามสิบตำลึงเงินต่อเดือน ไม่ต้องเข้าเฝ้าในวันพระราชวัง มีข้าวยากหมากแพงจัดหาให้
หน้าที่เดียว: อ่านจารึกคำสั่งจากเสนาบดีคลัง แล้วตีความให้ผิด
นี่ไม่ใช่เรื่องตลก นี่คือกลยุทธ์ระดับจักรวรรดิ
เพราะเสนาบดีคลังของเมืองกวางจู นามว่า เมี่ยวเหยียน มีสติวิปลาสเฉพาะตนที่หาได้ยากในโลก — ทุกสิ่งที่เขาพูดตรงตัวจะทำลายทุกสิ่ง
ไม่ว่าเขาจะคิดอะไร ถ้าทำตามตัวอักษร มันจะพังภายในสองวัน
ถึงจะเป็นเช่นนั้น เขากลับฉลาดหลักแหลม ยอดอัจฉริยะแห่งยุคผู้หาได้ยาก
ดังนั้น แทนที่จะถอดถอน ราชสำนักจึงจ้าง ฉีอี้ มาเป็น "คนอ่านผิด" ประจำตัว
ฉีอี้หาใช่คนโง่ไม่ เขาเป็น อัจฉริยะแห่งความผิดพลาด เขาสอบปาจื้อผ่านสามครา อ่านคัมภีร์ได้เจ็ดเล่ม และมีความสามารถที่น่าทึ่งในการทำความเข้าใจสิ่งที่ไม่มีใครเขียนได้
วันหนึ่งเสนาบดีคลังเขียนจารึกว่า "เพิ่มภาษีผ้าไหมจากชาวเหนือสี่เท่า"
ฉีอี้อ่านแล้วประกาศว่า "ท่านหมายถึง ให้เงินอุดหนุนช่างทอผ้าไหมชาวเหนือสี่ส่วน"
ผลลัพธ์ — ผ้าไหลเข้าเมืองจนตลาดมีสีสัน พ่อค้าร่ำรวย ราษฎรมีผ้าใหม่นุ่งถ้วนหน้า
อีกครา เสนาบดีคลังสั่งว่า "ปิดท่าเรือใหญ่ทั้งหมด เพื่อประหยัดเงินหลวง"
ฉีอี้ตีความว่า "ท่านต้องการเปิดท่าเรือเก่าที่ร้างมานานให้กลับมาใช้งาน เพื่อกระจายเงินหลวง"
ผลลัพธ์ — เกิดการจ้างงานเพิ่มสามพันคน ท่าเรือเก่ากลายเป็นแหล่งค้าขายใหม่ พ่อค้าต่างแดนแห่มาจอดเรือ
และอีกคราหนึ่ง เสนาบดีคลังเขียนว่า "ยกเลิกโรงสอนให้หมด ให้เด็กๆ ไปช่วยไถนาตั้งแต่อายุเจ็ดขวบ"
ฉีอี้อ่านแล้วตอบว่า "ท่านหมายถึง จัดสรรเงินหลวงใหม่ทั้งหมดให้กับโรงสอนช่างฝีมือสำหรับเด็กอายุเจ็ดขวบขึ้นไป ไม่คิดเบี้ย"
ผลลัพธ์ — เมืองกวางจูมีโรงเรียนช่างดีที่สุดในแผ่นดิน เด็กๆ เรียนทำขนมจีน ช่างไม้ วาดรูป ตั้งแต่เล็ก แล้วโตมามีฝีมือดี
ฉีอี้ไม่เคยอ่านถูกเลยแม้แต่ครั้งเดียว ในสิบปี เขากลายเป็นวีรบุรุษของแผ่นดิน
แต่แล้ววันนั้นก็มาถึง
วันที่ 14 เดือน 3 ปีฉลู
เสนาบดีคลังเมี่ยวเหยียนเขียนจารึกใหม่ ด้วยลายมือที่สั่นเทาเหมือนเช่นเคย:
"ให้หล่อเหรียญเงินเพิ่มอีกสี่หมื่นหีบ แจกให้ราษฎร ไม่ต้องทำงาน"
ฉีอี้นั่งที่โต๊ะ ดื่มชา อ่านจารึกนี้ห้าครั้ง
เขารู้สึกแปลกๆ
เขาพยายามคิด... พยายามบิดเบือน... พยายามหาความหมายที่ผิดเพี้ยน...
แต่วันนั้น หัวของเขาทำงานผิดปกติ
บางทีอาจเพราะเขาดื่มชาชนิดผิด บางทีอาจเพราะเขานอนหลับสนิทเกินไปเมื่อคืน บางทีอาจเพราะเขาเพิ่งอ่านตำราเศรษฐศาสตร์ยากจบไปหนึ่งเล่ม
เขาอ่านจารึกอีกครั้ง
แล้วเขาก็เข้าใจ
เข้าใจตามตัวอักษร
เขาเดินไปที่หอประชุม ยืนหน้าราชสำนัก และประกาศด้วยเสียงชัดเจนว่า:
"ท่านเสนาบดีคลังต้องการให้เราหล่อเหรียญเงินเพิ่มสี่หมื่นหีบ แล้วแจกให้ราษฎร ไม่ต้องทำงาน"
หอประชุมเงียบ
มีคนหนึ่งกระซิบว่า "เขาพูดอะไร...?"
อีกคนกระซิบว่า "เขาไม่ได้แปลผิดหรอกหรือ?"
ฉีอี้ยิ้มมั่นใจ แล้วก้าวเดินออกจากหอ
สองวันต่อมา —
ราคาข้าวสารพุ่งสามร้อยเท่า
โรงแลกเงินปิดตัวสิ้น
คนเริ่มแลกเปลี่ยนสินค้าด้วยถั่วและเกลือ
ราชสำนักล่มสลาย
เสนาบดีคลังเมี่ยวเหยียนหนีไปซ่อนตัวในถ้ำเขา
ฉีอี้นั่งที่บ้านของเขา ดื่มชา อ่านแถลงการณ์ที่เขียนว่า "โลกาวินาศ: เมืองหลวงกวางจูล่มสลายภายในสองวัน"
เขายิ้ม
เพื่อนร่วมงานคนหนึ่งมาหาเขาด้วยน้ำตา "ฉี! เหตุใดเจ้าจึงทำเช่นนี้!"
ฉีอี้ตอบเบาๆ ว่า "เพราะครั้งนี้... ข้าอ่านถูก"
"แต่เมืองพังแล้ว!"
"ใช่" ฉีอี้พูด "การทำความเข้าใจคำสั่งอย่างถูกต้อง... ไม่ใช่สิ่งที่ควรทำ" เขาหยุดพูด แล้วพูดต่อว่า "ระบบนั้นมันไร้สาระตั้งแต่แรกแล้ว"
"แล้วตอนนี้เราจะทำอย่างไรกัน?"
ฉีอี้คิดสักครู่ แล้วพูดว่า "สร้างระบบใหม่ ที่ไม่ต้องพึ่งคนอ่านผิด... หรือคนสั่งผิด"
เขาวางแถลงการณ์ลง มองออกไปนอกหน้าต่าง
ข้างนอก ราษฎรกำลังรวมตัวกัน แลกเปลี่ยนถั่วกับข้าว แบ่งปันน้ำ ช่วยเหลือกัน
ไม่มีราชสำนัก ไม่มีเสนาบดีคลัง ไม่มีจารึก
แต่มีคน
หกเดือนต่อมา —
เมืองกวางจูฟื้นตัว ราษฎรจัดตั้งสภาชุมชนขึ้นมา มีการประชุมกันทุกสัปดาห์
แต่บ่อยครั้ง ผู้คนเริ่มทะเลาะกันว่า — ใครควรเป็นคนเขียนกติกาใหม่
มีคนบางกลุ่มเรียกร้องให้ตั้ง "คณะกรรมการตีความ" ขึ้นมาอีกครั้ง
"เพื่อความชัดเจน" พวกเขาพูด
ฉีอี้เปิดร้านน้ำชาเล็กๆ ใกล้ตลาด ไม่มีป้ายชื่อ
วันหนึ่ง มีชายหนุ่มเดินเข้ามา นั่งลงถามว่า "ท่านคือข้าหลวงผู้ตีความคนเก่าใช่หรือไม่?"
ฉีอี้ยิ้มเล็กน้อย ไม่ตอบ
ชายหนุ่มพูดต่อ "สภาชุมชนกำลังร่างกฎใหม่ พวกเขาต้องการคนที่... อ่านได้ดี"
ฉีอี้รินชาให้ "อ่านได้ดี... แน่ใจหรือว่าจะไม่อ่านผิด?"
ชายหนุ่มหยุดพูด มองเขานาน
"ข้าไม่แน่ใจ" เขาตอบ
ฉีอี้ส่งชามชาให้ "ดื่มชาก่อน แล้วค่อยคิด"
ชายหนุ่มจิบชา แล้วถามอีกครั้ง "ท่านคิดว่า... เราจะรู้ได้อย่างไรว่าที่อ่านเขียนนั้นถูก?"
ฉีอี้มองออกไปนอกหน้าต่าง
ข้างนอก สภาชุมชนกำลังประชุม มีเสียงโต้เถียง มีเสียงหัวเราะ
เขาไม่ตอบ
แค่รินชาอีกหนึ่งชาม
แล้วดื่มอย่างช้าๆ