คนเก็บขี้
เขาเดินผ่านตรอกซอกซอยทุกเช้าตั้งแต่สว่าง ไหล่หาบถังสองใบที่มีกลิ่นซึมเข้าไม้จนล้างไม่ออก ผู้คนหลบทาง เด็กๆ ปิดจมูก หญิงชรากุมผ้าปิดหน้าแล้วถ่มน้ำลาย แต่เขาไม่สนใจ เพราะเขารู้ว่าพรุ่งนี้พวกเขาจะหาบถังออกมาวางหน้าประตูอีก เหมือนทุกวัน เหมือนทุกคน
เขาชื่อหวัง ไร้แซ่สกุล คนในเมืองเรียกเขาว่า "นั่น" — "นั่นมาแล้ว" "นั่นเพิ่งผ่านไป" "ห้ามให้เด็กเล่นใกล้นั่น"
บ้านข้าหลวงหลี่ — สามถังครึ่ง สองถังเต็ม สามถัง สามถัง หนึ่งถังครึ่ง
บ้านพ่อค้าเฉิน — หนึ่งถังตลอด ไม่เคยเปลี่ยน
บ้านแม่ม่ายหวัง — ครึ่งถัง แต่บางวันไม่มีอะไรเลย
เขาจำได้หมด เป็นถังเป็นวัน เป็นเดือน เป็นปี
ปีที่ข้าวไม่งอกในแดนเหนือ ขี้ในเมืองนี้เบาลงครึ่งหนึ่ง เล็กลง มีเศษผงหญ้า เศษเปลือกไม้ เศษสิ่งที่ไม่ควรกิน
ข้าหลวงหลี่นำข้าวสารเข้ามาแจกจ่าย — นั่นคือสิ่งที่ประกาศในศาลากลาง
แต่ถังของบ้านข้าหลวงหลี่ยังเต็มเหมือนเดิม สามถัง สามถังครึ่ง สามถัง เต็มด้วยเศษอาหารดี เศษเนื้อสัตว์ กระดูก
ถังของบ้านอื่นมีแต่น้ำใส ครึ่งถัง หนึ่งในสามถัง
บ้านแม่ม่าย — ว่างเปล่า สามวันติดต่อกัน ต่อมาไม่ถึงครึ่งถัง มีเศษเปลือกไม้ แล้วก็ว่างเปล่าอีก
บ้านข้าหลวงหลี่ — สามถัง สามถังครึ่ง สามถัง
หวังไม่บอกใคร แค่จำน้ำหนัก จำกลิ่น
สองเดือนก่อนพ่อค้าเฉินสร้างวัด หวังเก็บขี้จากตรอกริมท่าเรือ
คนงานขนของ — สองถัง สองถังครึ่ง สามถัง
แล้วมันเปลี่ยน
หนึ่งถังครึ่ง ขี้เป็นน้ำ มีเลือดปน กลิ่นเหม็นแปลก เหมือนของเน่า
หนึ่งถัง เลือดมากขึ้น
ครึ่งถัง
หนึ่งในสามถัง
อาจารย์หมอบอกว่าเป็นโรคระบาด ต้องรายงาน
สองวันผ่านไป ถังริมท่าเรือว่างเปล่า
สามวัน สี่วัน หนึ่งสัปดาห์ สองสัปดาห์ หนึ่งเดือน — ยังว่างเปล่า
คนงานพวกนั้นหายไปหมด
วันที่พ่อค้าเฉินสร้างวัด ถังของเขาเต็มกว่าปกติ หนักกว่าปกติ มีแต่ยา ยาแก้ท้องเสีย ยาแก้ไข้ กระดาษห่อที่ยังไม่แกะ ขวดที่ยังเต็ม ยาที่ไม่ได้ใช้ ยาที่ไม่จำเป็นต้องใช้แล้ว
วันถัดไป — หนึ่งถัง ปกติ เหมือนไม่เคยเกิดอะไรขึ้น
ทุกคนชื่นชมพ่อค้าเฉินที่บริจาคทาน หวังหาบถังของเขาไป น้ำหนักปกติ กลิ่นปกติ ไม่มีอะไรผิดปกติอีกแล้ว
แม่ม่ายหวังมีลูกสาวอายุสิบหก เธอหยุดออกมาเล่นหน้าบ้านตั้งแต่เมื่อสามเดือนก่อน
ในถังของแม่ม่ายเริ่มมีผ้าขาว ผ้าที่เปื้อนเลือด หนึ่งผืน สองผืน หนึ่งผืน สามผืน เลือดที่มาผิดจังหวะ ผิดรอบ
มันมาพร้อมกับเศษยาคุมกำเนิด เศษสมุนไพรแก้ท้อง เศษรากไม้ที่มีกลิ่นขม
สองสัปดาห์ผ่านไป — ผ้ามากขึ้น ห้าผืน เจ็ดผืน เปียกโชกด้วยเลือด
แล้วมันหยุด
ถังของแม่ม่ายว่างเปล่า วันที่สอง ว่างเปล่า วันที่สาม วันที่สี่ วันที่ห้า วันที่หก วันที่เจ็ด — ว่างเปล่า
หวังเคาะประตู ไม่มีคนออกมา เขาผลักประตูเข้าไป ลูกสาวของแม่ม่ายนอนอยู่บนเตียง ผิวซีด ริมฝีปากดำคล้ำ แม่ม่ายนั่งข้างๆ มองลูกสาวด้วยสายตาว่างเปล่า ไม่ร้องไห้ ไม่พูดสิ่งใดเลย
อาจารย์หมอมาดู "ครรภ์ตกจนถึงแก่ชีวิต" เขาบอกอย่างนั้นเบาๆ แล้วก็เดินออกไป ไม่ถามว่าใครทำให้เธอท้อง ไม่ถามว่าเธอแท้งเพราะอะไร
สามวันต่อมา มีคนเห็นข้าหลวงหลี่ไปที่บ้านแม่ม่าย เขาถือเงินมาให้ บอกว่าเป็นเงินช่วยเหลือ บอกว่าเขาเสียใจที่เรื่องแบบนี้เกิด ชาวบ้านพูดกันว่าข้าหลวงหลี่ใจดี แม้ลูกสาวแม่ม่ายไม่มีความเกี่ยวข้องอะไรกับเขา
ถังของแม่ม่ายกลับมามีขี้อีกครั้ง ครึ่งถัง ขี้ปกติ ไม่มีเลือด ไม่มีผ้าขาว เหมือนไม่เคยเกิดอะไรขึ้น
หวังไม่บอกใคร แค่จำผ้าขาว จำเลือด จำถังที่ว่างเปล่าเจ็ดวัน จำเงินที่ข้าหลวงหลี่เอามาให้
เขารู้ว่าข้าหลวงตระกูลไหนกินฝิ่น เพราะขี้ของพวกเขามีกลิ่นหวานแปลกๆ มีสีดำคล้ำ
เขารู้ว่าพ่อค้าคนไหนป่วยเป็นโรคร้าย เพราะขี้ของพวกเขาเริ่มมีเลือดปน แล้วมากขึ้น แล้วก็หยุด
เขารู้ว่าบ้านไหนกำลังอดอยาก เพราะขี้ของพวกเขาน้อยลงทุกวัน เบาลงทุกวัน จนในที่สุดก็ไม่มีอะไรเหลือ
เขารู้ว่าปีไหนเมืองนี้กินดี เพราะขี้หนักขึ้น มีสี มีกลิ่นอาหาร
ผู้คนพูดอย่างหนึ่ง ถังบอกอีกอย่าง
ตำราบอกว่าข้าหลวงหลี่เป็นผู้มีเมตตา ช่วยเหลือราษฎรในยามอดอยาก
หวังจำถัง สามถัง สามถังครึ่ง สามถัง เต็มไปด้วยกระดูกเนื้อสัตว์ตอนที่คนอื่นกินเปลือกไม้
ตำราบอกว่าพ่อค้าเฉินซื่อสัตย์ บริจาคทาน สร้างวัดให้ประชาชน
หวังจำถังที่เต็มไปด้วยยา ยาสำหรับคนที่หายไปแล้ว
ตำราบอกว่าลูกสาวแม่ม่ายหวังเสียชีวิตจากโรคร้าย
หวังจำผ้าขาว จำเลือด จำเงินที่ข้าหลวงหลี่เอามาให้หลังจากที่เธอตาย
หวังไม่เคยคิดจะบอกใคร เขาเดินหาบถังออกจากเมืองทุกเช้า เดินไปที่หลุมใหญ่ริมป่า เทมันลงไป ดินกลืนมันหายไป พรุ่งนี้เขาก็จะกลับมาเทอีก เทอีก เทอีก จนกว่าเขาจะแก่เกินกว่าจะเดินได้ แล้วก็จะมีคนอื่นมาแทนที่
คนที่จะหาบถังเหล่านี้ต่อ คนที่จะจำต่อ คนที่จะไม่บอกใครต่อ
สามสิบปีผ่านไป
หวังแก่แล้ว หลังค่อม มือสั่น แต่ยังหาบถังอยู่
วันหนึ่งเขาเก็บถังจากบ้านหลังหนึ่ง บ้านที่เพิ่งสร้างใหม่ ใหญ่โต มีป้ายชื่อสกุลป้ายหยก
เขาหยิบถังขึ้นมา หนักผิดปกติ
เปิดฝาดู
ข้างในมีผ้า ผ้าที่ห่อบางอย่าง
เล็ก หนัก เปียก
สีแดงที่ไม่ใช่ของเสีย
หวังมองมันอยู่นาน แล้วก็ห่อกลับ ใส่ถังกลับ ปิดฝา หาบไปที่หลุม เทลงไป
ดินกลืนมันหายไป
เขาไม่บอกใคร เขาจำ แต่เขาไม่รู้ว่าจะจำมันไปเพื่ออะไร
ปีต่อมา หวังตาย
มีคนหนุ่มคนหนึ่งมาแทน เขาชื่ออะไรไม่มีใครสน คนเรียกเขาว่า "นั่น"
เขาหาบถังเดินผ่านตรอกซอกซอยทุกเช้า ผู้คนหลบทาง เด็กๆ ปิดจมูก
และเขาก็เริ่มจำ
บ้านข้าหลวงหลี่ — สามถัง ครึ่งถัง สองถังเต็ม
บ้านพ่อค้าเฉิน — หนึ่งถังตลอด
บ้านใหญ่ที่มีป้ายชื่อสกุลหยก —
วันแรก หนึ่งถังเต็ม
วันที่สอง ครึ่งถัง
วันที่สาม ว่างเปล่า
วันที่สี่ หนึ่งถังเต็ม
วันที่ห้า ว่างเปล่า
วันที่หก หนึ่งถังเต็ม หนักผิดปกติ
เขาไม่เปิดฝาดู แค่หาบไป เทลงไปในหลุม
ดินกลืนมันหายไป
วันที่เจ็ด ว่างเปล่า
วันที่แปด หนึ่งถังเต็ม หนักผิดปกติอีก
เขาไม่เปิดฝาดู หาบไป เทลงไป
วันที่สิบ ว่างเปล่า
วันที่สิบเอ็ด หนึ่งถังเต็ม หนักปกติ
วันที่สิบสอง หนึ่งถังเต็ม หนักปกติ
วันที่สิบสาม หนึ่งถังเต็ม หนักปกติ
ต่อไป
และเขาก็จำ
ต่อไป