ความฝันของเปเตียร์บูร์ก
"Петербургские сновидения"
— โอ, ขอให้ตำแหน่งของผมด้วย — ตำแหน่งนักเขียนเฟลเยตอน — จงถูกสาปแช่งไปชั่วนิรันดร์!..
ไม่ต้องกังวลไป, ท่านสุภาพบุรุษทั้งหลาย, นั่นไม่ใช่ผมที่ร้องอุทาน! ผมยอมรับว่า, การเปิดเรื่องเช่นนั้นคงจะพิสดารเกินไปสำหรับเฟลเยตอนของผม. ไม่, ผมจะไม่อุทานเช่นนั้น, แต่ก่อนที่ผมจะมาถึงเปเตียร์บูร์ก ผมเชื่ออย่างแน่วแน่ว่า, นักเขียนเฟลเยตอนแห่งเปเตียร์บูร์กทุกคน, เมื่อจับปากกาขึ้นมา, เพื่อเขียนเฟลเยตอนรายสัปดาห์หรือรายเดือนของตน, ย่อมต้องร้องอุทานเช่นนั้นอย่างแน่นอน, ในขณะนั่งลงที่โต๊ะเขียนหนังสือ. เอาเข้าจริง, ลองตัดสินดูเถิด, จะเขียนเรื่องอะไร? ยกตัวอย่างเช่น, ริสโตรีได้มาถึงแล้ว, และแล้ว — นักเขียนเฟลเยตอนทุกคนที่มีอยู่ก็เริ่มเขียนในเฟลเยตอนทุกฉบับ, ในหนังสือพิมพ์และวารสารทุกเล่ม, ทั้งที่มีแนวทางและไม่มีแนวทาง, เหมือนๆกันทั้งหมด: ริสโตรีนั่น, ริสโตรีนี่, — ริสโตรีได้มาถึงแล้ว, ริสโตรีแสดง; พอเธอไปแสดงใน "คัมมา", — ก็จะกลายเป็น "คัมมานั่น", "คัมมานี่", ไม่ว่าคุณจะเปิดอะไร, ทุกแห่งก็มีแต่ "คัมมา"; ใน "มารียา สตูอาร์ต", — ก็กลายเป็น "สตูอาร์ต", "สตูอาร์ต" และอื่นๆ. ราวกับต่างคนต่างแย่งข่าวกันอย่างเอาเป็นเอาตาย! และที่น่าหงุดหงิดที่สุดก็คือ, พวกเขาเชื่อจริงๆว่านั่นคือข่าวใหม่. คุณหยิบหนังสือพิมพ์ขึ้นมา, ก็ไม่อยากอ่าน: ทุกแห่งมีแต่เรื่องเดิม, ความหดหู่ก็เข้าครอบงำคุณ, และคุณก็ได้แต่ยอมรับว่า, จะพูดเรื่องเดียวกันเรื่องเดิม, แม้จะยังคงเป็นเรื่องเดียวกัน, แต่ให้ไม่ใช้คำเดิมๆ, นั้นต้องอาศัยทั้งความเจ้าเล่ห์, ความคล่องแคล่ว, ความชำนาญที่สั่งสมจนติดมือทั้งในการเขียนและในการคิด, มากเพียงใด. แล้วบรรดาผู้น่าสงสารก็เค้นสมองอันน้อยนิดของตนและสาปแช่งชะตากรรมของตน. และบางที, อาจมีเรื่องดราม่ามากมาย, กระทั่งเรื่องที่เป็นโศกนาฏกรรมบางอย่าง, กำลังเกิดขึ้นที่มุมอับชื้นแห่งหนึ่งบนชั้นห้า, ที่ซึ่งในห้องหนึ่งมีทั้งครอบครัวอาศัยอยู่, ทั้งหิวโหยและหนาวเหน็บ, ส่วนอีกห้องหนึ่งนักเขียนเฟลเยตอนกำลังนั่งอยู่, ตัวสั่นอยู่ในเสื้อคลุมเก่าขาดวิ่นและเขียนเฟลเยตอน à la โนวี โปเอต เกี่ยวกับดอกคามีเลีย, หอยนางรม และสหาย, ดึงผมของตน, กัดปลายปากกา, และทั้งหมดนี้ก็เกิดขึ้นท่ามกลางสภาพแวดล้อมที่ไม่เป็นเฟลเยตอนเอาเสียเลย. แต่ผมออกนอกเรื่องไปแล้ว; บางทีอาจไม่มีนักเขียนเฟลเยตอนเช่นนั้นแม้แต่คนเดียวในเปเตียร์บูร์ก. บางทีพวกเขาอาจนั่งรถม้าและรับประทานพายสตราทบูร์กกันทุกคน... แต่อะไรนะ? หรือว่าเฟลเยตอนเป็นเพียงบัญชีรายชื่อข่าวเมืองที่กำลังร้อนแรงเท่านั้น? ดูเหมือนว่า, ทุกสิ่งย่อมสามารถมองด้วยสายตาของตนเอง, ยืนยันด้วยความคิดของตนเอง, กล่าวคำของตน, คำใหม่. แต่พระผู้เป็นเจ้า! คุณกำลังพูดอะไร! คำใหม่. หรือว่าทุกวันจะสามารถพูดคำใหม่ได้, ในเมื่อทั้งชีวิต, บางที, ก็ยังไขว่คว้ามันไม่สำเร็จ, และแม้จะได้ยินเข้า, ก็ยังอาจจำมันไม่ได้อีก. พูดว่า, ยืนยันด้วยความคิดของตนเอง. แต่ความคิดของตนเองแบบไหนกัน, จะไปหาความคิดของตนเองมาจากที่ไหน? เพียงคุณเบี่ยงออกจากความคิดของผู้จัดการโรงละครไปสักนิดเดียว, เขาก็จะปฏิเสธคุณทันทีและไล่คุณออกจากวารสาร. เอาเถอะ, สมมุติว่าความคิดนั้นมี, แต่ความเป็นต้นฉบับเล่า, แต่ความเป็นต้นฉบับ, — จะไปหามันมาจากไหนกัน? เพราะถึงอย่างไรความคิดก็ไม่ใช่ของคุณเองอยู่แล้ว. สำหรับเรื่องนั้นต้องอาศัย... ใช่, สำหรับเรื่องนั้นต้องอาศัยสติปัญญา, ความสามารถในการมองการณ์ไกล, พรสวรรค์! คุณเรียกร้องจากนักเขียนเฟลเยตอนของเรามากเกินไปแล้ว! แล้วคุณรู้หรือไม่ว่า, บางครั้ง