เมโน
บุคคลในบทสนทนา: เมโน, โสเครตีส, ทาสของเมโน และ อานิตัส
เมโน: คุณบอกผมได้ไหม, โสเครตีส, ว่าคุณธรรมได้มาด้วยการสอนหรือด้วยการฝึกฝน; หรือหากมิใช่ด้วยการสอนและมิใช่ด้วยการฝึกฝน, มนุษย์จะมีคุณธรรมโดยธรรมชาติ, หรือได้มาด้วยวิธีอื่นอย่างไร?
โสเครตีส: โอ้ เมโน, ครั้งหนึ่งชาวเธสซาลีมีชื่อเสียงในหมู่ชาวกรีกอื่นเพียงเรื่องความมั่งคั่งและการขี่ม้า; แต่เดี๋ยวนี้, หากผมไม่เข้าใจผิด, พวกเขามีชื่อเสียงด้านปัญญาไม่ยิ่งหย่อนกว่ากัน, โดยเฉพาะที่ลาริซา, เมืองบ้านเกิดของอาริสทิปปัสสหายของคุณ. และนี่เป็นผลงานของกอร์เกียส; เพราะเมื่อเขาไปที่นั่น, บรรดาผู้เลิศล้ำแห่งตระกูลอเลอัวดี, ซึ่งมีอาริสทิปปัสผู้ชื่นชมคุณอยู่ด้วย, ตลอดจนผู้นำคนอื่นของชาวเธสซาลี, ต่างหลงรักปัญญาของเขา. และเขาฝึกให้พวกคุณเคยชินกับการตอบคำถามอย่างโอ่อ่าและอาจหาญ, ซึ่งสมกับผู้รู้, และเป็นลีลาที่เขาเองใช้ตอบทุกคนที่มาหา; ชาวกรีกคนใดอยากถามอะไรก็ถามเขาได้. ชะตาของเราช่างแตกต่างกันเสียจริง! เมโนเอ๋ย. ที่เอเธนส์นี้สินค้าชนิดนั้นขาดแคลน, และปัญญาทั้งหมดดูจะอพยพจากเราไปหาพวกคุณเสียแล้ว. ผมแน่ใจว่าถ้าคุณถามชาวเอเธนส์สักคนว่าคุณธรรมมีมาโดยธรรมชาติหรือได้มาภายหลัง, เขาคงหัวเราะใส่หน้าคุณ, แล้วพูดว่า: 'คนต่างถิ่นเอ๋ย, คุณประเมินผมสูงเกินไปมาก, หากคิดว่าผมสามารถตอบคำถามของคุณได้. เพราะผมไม่รู้จริงเลยว่าคุณธรรมคืออะไร, ยิ่งไม่รู้เข้าไปใหญ่ว่าได้มาด้วยการสอนหรือไม่' และแม้แต่ตัวผมเอง, เมโน, ในเมื่ออาศัยอยู่ในดินแดนอัตคัดแห่งนี้, ก็ยากจนไม่ต่างจากใคร; ผมขอสารภาพด้วยความละอายว่าผมไม่รู้อะไรเกี่ยวกับคุณธรรมจริงๆเลย; และเมื่อผมไม่รู้ว่าสิ่งหนึ่งนั้น 'คืออะไร' ผมจะรู้ได้อย่างไรว่ามัน 'มีลักษณะอย่างไร'? ได้อย่างไรกันเล่า, หากผมไม่รู้อะไรเกี่ยวกับเมโนเลย, ผมจะบอกได้อย่างไรว่าเมโนนั้นรูปงาม, หรือไม่งาม; มั่งคั่งและชาติตระกูลดี, หรือตรงข้ามกับมั่งคั่งและชาติตระกูลดี? คุณคิดว่าผมบอกได้เหรอ?
เมโน: ไม่ได้, แน่นอนครับ. แต่คุณพูดจริงหรือ, โสเครตีส, ที่บอกว่าคุณไม่รู้ว่าคุณธรรมคืออะไร? และจะให้ผมนำคำพูดนี้ของคุณกลับไปบอกที่เธสซาลี?
โสเครตีส: ไม่ใช่แค่นั้น, พ่อหนุ่ม, แต่คุณจะบอกต่อไปด้วยก็ได้ว่าผมไม่เคยรู้จักใครอื่นที่รู้เรื่องนี้เช่นกัน, เท่าที่ผมตัดสินพวกเขาได้
เมโน: ถ้าอย่างนั้นคุณก็ไม่เคยพบกอร์เกียสตอนเขาอยู่เอเธนส์เหรอ?
โสเครตีส: เคยสิ, ผมเคยพบ
เมโน: แล้วคุณไม่คิดหรือว่าเขารู้?
โสเครตีส: ผมความจำไม่ดีนัก, เมโน, เพราะฉะนั้นตอนนี้จึงบอกไม่ได้ว่าคราวนั้นผมคิดอย่างไรกับเขา. และผมก็เชื่อว่าเขาคงรู้เรื่องนี้เหมือนกัน, และคุณก็รู้ว่าเขาพูดอะไร: ได้โปรดเถอะ, เพราะฉะนั้น, ช่วยทบทวนให้ผมฟังหน่อยว่าเขาพูดอะไร; หรือ, ถ้าคุณพอใจมากกว่า, ก็บอกความเห็นของคุณเอง; เพราะผมคาดว่าคุณกับเขาคิดคล้ายกันมาก
เมโน: จริงทีเดียว
โสเครตีส: ในเมื่อเขาไม่ได้อยู่ที่นี่ก็ช่างเขาเถอะ, คุณบอกผมมาเถอะ: เห็นแก่ทวยเทพ, เมโน, ช่วยมีน้ำใจ, แล้วบอกผมว่าคุณถือว่าคุณธรรมคืออะไร; เพราะผมจะยินดีจริงหากพบว่าตัวเองเข้าใจผิด, และคุณกับกอร์เกียสมีความรู้นี้จริง; แม้ผมเพิ่งพูดไปว่าผมไม่เคยพบใครที่มีเลย
เมโน: ไม่มีอะไรยากเลย, โสเครตีส, ในการตอบคำถามของคุณ. เริ่มจากคุณธรรมของผู้ชายก่อนก็แล้วกัน—เขาควรรู้ว่าจะบริหารรัฐอย่างไร, และในการบริหารนั้นจะให้คุณแก่สหายและให้โทษแก่ศัตรูอย่างไร; อีกทั้งต้องระวังไม่ให้ตนเองได้รับอันตรายด้วย. คุณธรรมของผู้หญิง, ถ้าคุณอยากรู้เรื่องนั้น, ก็อธิบายได้ง่ายเช่นกัน: หน้าที่ของเธอคือจัดการบ้านเรือน, ดูแลรักษาสิ่งที่อยู่ในบ้าน, และเชื่อฟังสามี. ทุกวัย, ทุ